16. yüzyılda Osmanlı’da yetişmiş önemli sûfî yazarlardan biri olan Sofyalı Bâlî Efendi bugün Arnavutluk devleti sınırları içerisinde kalan Usturumca şehrinde dünyaya gelmiştir. Bâlî Efendi Sofya ve İstanbul’da zâhirî ilimlerde öğrenim gördükten sonra devrin Halvetî büyüklerinden Cemâl Halvetî’nin halîfesi Kāsım Çelebi’ye intisap etmiştir. Kāsım Çelebi’nin elinde mânevî ilimlerdeki eğitimini tamamlayan Bâlî Efendi hem zâhirî hem de bâtınî ilimlerdeki haklı şöhreti nedeniyle kısa sürede isminden söz ettirir olmuştur. Bu nedenledir ki, devrin padişahı olan Kānûnî Sultan Süleyman tarafından askerin mânevîyatına destek vermesi amacıyla çeşitli seferlerde kendisine eşlik etmekle görevlendirilmiştir. Bâlî Efendi 1553 yılında Sofya yakınlarındaki Sālihiye mevkiinde vefat etmiştir. Kabri yine bu mevkidedir. İyi bir eğitim aldığı yazdığı eserlerden anlaşılan Bâlî Efendi, yaşadığı dönemdeki ilmî tartışmalarda da başat rol oynayan isimlerdendir. Kānûnî devrinde ortaya çıkan para vakfı tartışmasında şeyhülislâmın verdiği fetvanın yanlış olduğuna dair bir risâle yazdığı ve bu görüşlerini Kānûnî’nin önünde savunduğu rivâyet edilmektedir. Tasavvuf açısından yazdığı eserler içerisinde ise İbnü’l-Arabî’nin Fusûs isimli eserine yazdığı şerhin önemi büyüktür. Bu eser özellikle kendisinden sonra yazılan şerhlere kaynaklık edecek derecede önemlidir.
Sofyalı Bâlî Efendi
